Yazı Detayı
23 Mayıs 2020 - Cumartesi 12:19
 
COVİD-19’UN SÖZLEŞMELERE ETKİSİ
Muhammed Emin Tıktepe
memintiktepe@gmail.com
 
 

Merhaba değerli okurlar, önceki yazımda Korona ile birlikte gelen iş hukuku krizi başlığı ile sizlere bilgi vermiştim. Bilindiği gibi Covid-19 ülkemizde etkilerini sürdürmeye devam etmektedir. Covid-19 sözleşme ilişkilerinin birçok alanında etkisini göstermektedir. Bu yazımda ise Covid-19 ile gelen 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Sözleşmelere olan etkilerinden biri olan Sözleşmenin Kurulmasından Sonra Kusursuz İfa İmkânsızlığı başlığı ile ilgili bilgiler vereceğim. Öncelikle mücbir sebepten daha önceki yazılarımda bahsettiğimi belirtmek isterim. Bununla birlikte öngörülemeyen hallerden de sizlere kısaca bahsedeceğim. Sosyal, kültürel krizler, doğa olayları vb. öngörülemeyen haller olarak görülmekte ve toplum ilişkilerinden borç ilişkilerinde de etkisini göstermektedir.

Bahse konu öngörülemeyen haller borç ilişkilerinin birçok alanında etki doğurmaktadır. Borç ilişkilerin de taraflar, öngörebilecekleri halleri göz önünde bulundurarak sözleşme koşulları ve borcun konusu edimi belirlemektedirler. Taraflardan istenilen makul beklentide budur. Bu beklentinin tam aksine tarafların ileride ortaya çıkabilecek öngöremediği hallerin göz önünde bulundurmaları beklenilemez. Sözleşmelerin kurulmasından sonra ortaya çıkan öngörülemeyen olağanüstü değişiklikler, sözleşmenin kurulduğu andaki koşullardan esasen farklı hal almış olabilir. Bu durum sözleşmenin temelinden çökmesi sonucunu doğurabilmektedir. Kısaca her kurulan sözleşme de kararlaştırılan koşulların rayından çıkması muhtemeldir. Borç ilişkilerinde koşulların rayından çıkması sözleşmede kararlaştırılan uyum çökmesine neden olabilmektedir. Özellikle ülkemizi etkisi altına alan Covid-19, yakın zamanda çoğu vatandaşımızı kaybettiğimiz Elazığ depremi ve diğer felaketler öngörülemeyen haller olarak sıralayabiliriz. Borçlu Eda ve Alacaklı Serdar aralarında bir sözleşme yapmış olsun. Bu sözleşmenin konusu 400.000 TL karşılığında satın alınacak bir ev olsun. Bu evde Elazığ depreminde yıkılsın. Bunun sonucunda Alacaklı Serdar’ın Borçlu Eda’ya evi teslim etme borcu imkânsızlaşacaktır. Alacaklı Serdar öngörülemeyen hali hesaba katmamıştır. İşte bu örnekte Sözleşmenin Kurulmasından Sonra Kusursuz İfa İmkânsızlığı olarak görülecektir. Nedir bu hadi hep birlikte göz atalım.

       I.            Sözleşmenin Kurulmasından Sonra Kusursuz (Objektif)  İfa İmkânsızlığı

İmkânsızlık, bir borç ilişkisinin taraflarından, borçlunun kusuru olmaksızın borcunu sürekli ve kesintisiz ifa etmesinin mümkün olmamasına denir. Sözleşmenin kurulmasından sonra kusursuz (objektif) ifa imkânsızlığı, borcu sona erdiren sebeplerden bir tanesidir. Borç ilişkisinin kurulmasından sonra borçlunun kusuru olmaksızın ifanın imkânsızlaşması TBK madde 136/I da düzenlenmiştir. TBK madde 136 da borçlunun kusursuz ifa imkânsızlığı “Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer.” şeklinde düzenlenmiştir. Borcun sonradan ortaya çıkan imkânsızlıklar nedeniyle borçlu tarafından ifa edilmesinin imkânsızlaşması durumunda, borçludan borcunu ifa etmesi beklenemez.

1.      Koşulları

a.       Borcun İfa Edilmesi Sonradan İmkânsız Hale Gelmiş Olmadır.

b.      İmkânsızlık Sonradan Ortaya Çıkmış Olmalıdır.

c.       İmkânsızlıkta Borçlunun Kusurunun Bulunmaması Gerekir.

2.      Hüküm ve Sonuçları

a.      Borcun Sona Ermesi

Borçlunun kusuru olmaksızın sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan imkânsızlıkların ortaya koyduğu en önemli sonuç, borç ilişkisinin sona ermesidir. Borcun sona ermesi halinde ayrıca, borçlu hiç bir tazminat ödemeden borcundan kurtulur. Borç ilişkisinin borçlu tarafın kusuru olmaksızın imkânsızlaşması halinde, üstlendiği edimin yerine geçecek başka bir edimi de yerine getirmek zorunluluğu yoktur. Ancak bazı yan yükümlülükleri vardır. Bu yan yükümlülüklerden bir tanesi de alacaklının, borcun ifa edilememesi halinde uğrayacağı artmasını önleme yükümlülüğüdür. Bu yükümlülüğün yasal dayanağını TMK 2. maddesi de düzenlenmiş olan dürüstlük kuralıdır.

b.      İade Yükümlülüğü

Kusursuz ifa imkânsızlığı, eğer karşılık borç doğuran bir sözleşmede ortaya çıkarsa bu takdirde borçlu her ne kadar borcun ifasından kurtulmuş olsa da; alacaklıdan karşı edim elde etmesi halinde TBK madde 136/II gereğince iade etmekle yükümlüdür. Eğer borçlu karşı edim elde etmemiş ise, artık sözleşme ortadan kalktığı için karşı edimi de talep edemez. Sözleşme ile birlikte karşı edimde ortadan kalkar. Buna karşılık kanunda sayılan veya sözleşmede öngörülen istisnai haller saklıdır.

c.       Borçlunun Bildirim Ve Önlem Alma Yükümlülüğü

TBK madde 136/III fıkrasına göre, borçlu sonradan ortaya çıkan imkânsızlıklar nedeniyle borcunu ifa edememesi halinde, durumu alacaklıya gecikmeksizin bildirmesi halinde borçtan kurtulabilir. Buna ek olarak yine TBK madde 136/III’e göre borçlu, alacaklının zararının artmaması için gerekli önlemlerde almak zorundadır. Aksi halde borçlu borcundan kurtulamaz.

Sonuç olarak; Kusursuz imkânsızlıkta önemli olan kesintisiz ve sürekli imkânsızlığı söz konusu olmasıdır. Borçlu sürekli ve kesintisiz olarak, üstlendiği edimin ifasının imkânsızlaşması gerekir. Bu imkânsızlık kendi içerisinde ikiye ayrılmaktadır. Bunlar, başlangıçtaki ifa imkânsızlığı ve sonradan ortaya çıkan imkânsızlardır. Yazımın kapsamında TBK 136. maddesinde düzenlenen sonradan ortaya çıkan imkânsızlıkları irdelemeye çalıştım. İmkânsızlık, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkması halinde ilgili hüküm kapsamında değerlendirilmektedir. Bu yazımın kapsamında derinden htiğimiz salgın hastalık Covid-19’un borç ilişkilerine etkilerinden ve nitelikleri hakkında siz değerli okurlara bilgiler verdim.  Türk hukuku açısından kanaatimce olağanüstü ve imkânsızlık hallerinin varlığı halinde borç ilişkilerinde yaratacağı riskleri en aza indirgemeye yardımcı olmak gerekmektedir Buna ek olarak ilgili kurumlar, sözleşmeye ve söze duyulan güven prensibinin işlevselliğinin yitirilmemesine yardımcı nitelikte çalışmalar yapılmalıdır. 

Danışacağınız Hukuki sorularınız ve yazım ile ilgili sorularınız için memintiktepe@gmail.com mail adresine mesaj atabilirsiniz. Herkese mutlu, sağlıklı, huzurlu bayramlar dilerim. Bayramda da #evdekalTürkiye

Kaynakça : Prof.Dr.Fikret EREN, Prof. Dr. Ahmet M. KILIÇOĞLU, Öğr.Gör.Eda DURAN, TBK

 
Etiketler: COVİD-19’UN, SÖZLEŞMELERE, ETKİSİ,
Yorumlar
Haber Yazılımı